Cho đến nay, mọi thứ đều diễn ra tốt đẹp

Đó là nhận định chung qua những ngày đầu vận hành của Thị trường điện ngày tới mở rộng (Extended Day-Ahead Market - EDAM), một thị trường tự nguyện mới do Đơn vị Vận hành Hệ thống Độc lập California (CAISO) và thành viên nòng cốt tham gia từ ngày đầu tiên là PacifiCorp ra mắt vào ngày 1 tháng 5

Theo bà Jayme Ackemann, Trưởng bộ phận Truyền thông của CAISO (Đơn vị vận hành hệ thống độc lập California), thị trường đang mang lại "những kết quả ổn định và vững chắc". Vào thứ Ba, tất cả các thành viên tham gia đều đạt 100% trong kỳ Đánh giá mức độ đầy đủ của nguồn lực (Resource Sufficiency Evaluation - RSE), cho phép truyền tải 600 megawatt (MW) trên toàn hệ thống. RSE là một quy trình kiểm tra bắt buộc, được thực hiện trong khung thời gian trước ngày giao dịch (day-ahead) và thời gian thực (real-time), nhằm đảm bảo các Khu vực điều độ (Balancing Authority Areas - BAA) tham gia có đủ nguồn cung điện để đáp ứng nhu cầu phụ tải của khách hàng tại chỗ trước khi huy động năng lượng hỗ trợ từ các lưới điện lân cận.

"Dựa trên những kết quả bước đầu này, chúng tôi tiếp tục cảm thấy rất hài lòng với hiệu quả vận hành của thị trường," bà Ackemann chia sẻ trong bản cập nhật hàng ngày của mình.

"Việc ra mắt thành công Thị trường điện ngày tới mở rộng  (EDAM) đánh dấu chương tiếp theo trong quá trình tiến hóa của một thị trường điện miền Tây đa dạng về địa lý và liên kết chặt chẽ về mặt vật lý," ông Elliot Mainzer, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của ISO, nhận định.

"Bằng cách hợp tác cùng nhau, chúng tôi đang mang lại độ tin cậy cao hơn và khả năng chi trả tốt hơn (giá cả hợp lý hơn) cho người tiêu dùng năng lượng trong toàn khu vực; chúng tôi cam kết không ngừng củng cố thị trường để đáp ứng các thách thức và cơ hội mà lưới điện miền Tây đang đối mặt."

EDAM hoạt động như thế nào?

EDAM được phát triển thông qua một quy trình hợp tác lặp lại liên tục với các bên liên quan, thu hút sự tham gia của các công ty điện lực, các cơ quan quản lý và nhiều tổ chức có lợi ích năng lượng trong khu vực. Đây là một thị trường tự nguyện, giúp duy trì quyền tự chủ của các cơ quan điều độ (balancing authorities) trong khi vẫn dung hòa được các khuôn khổ quy hoạch và chính sách đa dạng của miền Tây. Quyết định tham gia được đưa ra một cách độc lập bởi từng thực thể.

EDAM được xây dựng trên một nền tảng công nghệ giúp giảm thiểu chi phí gia nhập, không thu phí rút lui và sử dụng công cụ đánh giá mức độ tự túc nguồn lực hàng ngày (daily resource-sufficiency evaluation), tương thích với hàng loạt các chương trình đảm bảo nguồn cung năng lượng (resource-adequacy programs) đang được áp dụng trên toàn miền Tây. Thị trường này hỗ trợ các giao dịch truyền tải điện năng hiệu quả qua các đường dây truyền tải hiện hữu và tuân thủ nhiều chương trình quy định về khí nhà kính của các bang. Thiết kế của EDAM và các biểu giá (tariffs) liên quan đã được Ủy ban Quản lý Năng lượng Liên bang (FERC) phê duyệt.

Nghe có vẻ quen thuộc..

Thị trường mới này được xây dựng dựa trên những nền tảng thành công của Thị trường bù trừ năng lượng miền Tây (Western Energy Imbalance Market - WEIM), vốn vận hành theo chu kỳ 5 phút và 15 phút. Kể từ khi ra mắt vào năm 2014, thị trường thời gian thực tiên phong này đã giúp cân bằng cung cầu điện năng, cho phép huy động nguồn năng lượng có chi phí thấp nhất trên phạm vi liên kết rộng lớn, từ đó tăng cường độ tin cậy lưới điện và tạo ra mức tiết kiệm chi phí đáng kể cho các thành viên tham gia. Theo các báo cáo lợi ích thị trường hàng quý, kể từ khi gia nhập WEIM vào thời điểm ra mắt, PacifiCorp đã ghi nhận hơn 1,1 tỷ USD lợi ích cho khách hàng của mình.

EDAM là phần mở rộng vào khung thời gian ngày tới (day-ahead) của WEIM. Trong khi WEIM chỉ thực hiện bù trừ sai lệch trong thời gian thực (real-time imbalance), EDAM mang lại cơ chế cam kết giao dịch ngày tới (day-ahead commitment) – đây là quy trình thị trường giúp chốt sản lượng (clear) cho phần lớn điện năng của CAISO. Các Khu vực điều độ (Balancing Authority Areas - BAA) tham gia EDAM, như PacifiCorp, vẫn sẽ thực hiện cân bằng trong thời gian thực thông qua WEIM, đảm bảo sản lượng điện phát khớp với nhu cầu tiêu thụ thực tế của khách hàng. CAISO sẽ tiếp tục hỗ trợ đầy đủ việc tham gia WEIM bất kể các thực thể có lựa chọn gia nhập EDAM hay không.

Hiện tại, WEIM bao gồm 22 thực thể tham gia tại 11 tiểu bang, đại diện cho khoảng 80% nhu cầu phụ tải điện ở miền Tây Hoa Kỳ. Black Hills Energy và PowerWatch (trước đây là BHE Montana) dự kiến sẽ sớm gia nhập, đưa South Dakota trở thành tiểu bang thứ 12 tham gia thị trường. Cơ quan Thủy lợi Imperial (IID) của California cũng đã cam kết tham gia cả WEIM và EDAM vào năm 2028.

 

Kể từ khi đi vào vận hành, WEIM đã tạo ra hơn 8,6 tỷ USD lợi ích cho các đơn vị điện lực thành viên và khách hàng của họ, phần lớn nhờ vào việc cắt giảm chi phí sản xuất không cần thiết thông qua các giao dịch truyền tải năng lượng hiệu quả. Các hoạt động truyền tải này đã tăng cường độ tin cậy vận hành bằng cách cho phép các khu vực dư thừa nguồn cung hỗ trợ những vùng đang gặp tình trạng căng thẳng lưới điện (grid stress) do thời tiết cực đoan, cháy rừng hoặc các tình huống khẩn cấp khác, đồng thời giúp giảm phát thải khí nhà kính.

Bản phân tích chi phí - lợi ích do Portland General Electric (PGE) thực hiện đã kết luận rằng EDAM có khả năng mang lại lợi ích kinh tế lớn hơn so với các phương án thị trường thay thế khác. Bằng việc gia nhập EDAM, PGE dự kiến sẽ đạt được tổng mức tiết kiệm chi phí từ 6 triệu đến 18 triệu USD hàng năm; con số này dựa trên các mô hình tính toán hiện tại và sẽ phụ thuộc vào số lượng thành viên chính thức tham gia EDAM sau cùng.

Ai sẽ tham gia EDAM?

Chà, hiển nhiên là CAISO rồi. Ngoài việc cân bằng cung và cầu điện năng cho khoảng 80% khu vực California và một phần của Nevada, ISO này còn vận hành Thị trường bù trừ năng lượng miền Tây (WEIM) thời gian thực, EDAM và RC West — đơn vị đóng vai trò điều phối độ tin cậy (reliability coordinator) cho hệ thống điện chính (bulk electric system) trên phần lớn khu vực miền Tây Hoa Kỳ.

PacifiCorp, có trụ sở chính tại Portland, Oregon, cũng là một thành viên tham gia ngay từ ngày đầu tiên như đã đề cập ở trên. Đơn vị điện lực này mang lại sức nặng đáng kể cho thị trường khi sở hữu và vận hành hệ thống truyền tải điện tư nhân lớn nhất miền Tây Hoa Kỳ, đồng thời sở hữu công suất nguồn (generation capacity) khoảng 12 gigawatt (GW). PacifiCorp vận hành trên hai khu vực điều độ (balancing authority areas) và phục vụ 2,1 triệu khách hàng thông qua hai đơn vị bán lẻ: Pacific Power (tại California, Oregon và Washington) và Rocky Mountain Power (tại Idaho, Utah và Wyoming).

EDAM sẽ sớm kết nạp thêm các thành viên mới. PGE đã ký  thỏa thuận triển khai  và dự kiến sẽ chính thức gia nhập vào tháng 10 năm 2026.

 

Các đơn vị điện lực bổ sung cũng đã ký kết kế hoạch gia nhập EDAM vào năm 2027, bao gồm Sở Điện nước Los Angeles (LADWP), Khu vực điều độ miền Bắc California (BANC) – bao gồm Đặc khu Tiện ích Đô thị Sacramento (SMUD), Công ty Dịch vụ Công cộng New Mexico (PNM) và Đặc khu Thủy lợi Turlock (TID). Theo dữ liệu từ Tổng công ty Độ tin cậy Điện lực Bắc Mỹ (NERC), một khi các thực thể này chính thức vận hành (onboarded), EDAM sẽ đáp ứng khoảng 42% nhu cầu phụ tải điện tại miền Tây.

IID sẽ gia nhập vào năm 2028, cùng với NV Energy, Nevada Power Company và PowerWatch. Một vài đơn vị điện lực miền Tây khác hiện đang đánh giá việc tham gia, bao gồm Idaho Power. Seattle City Light (SCL) dự kiến sẽ chính thức ghi danh vào năm 2029.

Cơ quan Quản lý Điện lực Bonneville (BPA), hiện là thành viên tham gia WEIM, đã lựa chọn Markets+ thay vì EDAM vào tháng 3 năm 2025. Một báo cáo từ Brattle Group đã xác định rằng việc gia nhập EDAM lẽ ra đã tạo ra mức tiết kiệm chi phí lớn nhất cho khách hàng tại Khu vực điều độ (BAA) của BPA so với tất cả các phương án khác, với con số lên tới hơn 65 triệu USD mỗi năm. Do quyết định không tham gia EDAM, tổ hợp thủy điện liên bang (hydro pool) vùng Tây Bắc — hiện được BPA vận hành thông qua 31 đập liên bang và chiếm 75% hệ thống truyền tải cao áp vùng Tây Bắc sẽ vẫn nằm ngoài thị trường EDAM.

Nguồn: Link