5 điều bạn nên biết về hóa đơn điện

Bạn có biết rằng hóa đơn tiền điện không chỉ bao gồm chi phí cho lượng điện bạn sử dụng? Nói một cách đơn giản, nó có 3 thành phần chính:

Giá bán điện: Khoản phí mà nhà cung cấp năng lượng tính cho lượng điện bạn tiêu thụ. Đây là phần lớn nhất trong hóa đơn, trung bình chiếm gần 49% tại Châu Âu vào năm 2024.
Phí mạng lưới: Được áp dụng bởi các công ty quản lý lưới điện. Lưới điện vận chuyển điện từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ. Khoản phí này đóng góp vào chi phí mở rộng, bảo trì, nâng cấp và quản lý hệ thống lưới điện.
Thuế và các khoản phụ phí: Thường do nhà nước áp dụng vì mục tiêu môi trường, tăng ngân sách công, phát triển năng lượng sạch và đảm bảo an ninh cung ứng.

Dưới đây là 5 điều bạn nên biết về hóa đơn tiền điện của mình:

1. Hóa đơn tiền điện khác nhau ở mỗi quốc gia

Tại EU, hóa đơn điện sinh hoạt khác biệt giữa các quốc gia, thậm chí giữa các vùng. Sự khác biệt này phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

Địa lý: Lưới điện là hạ tầng thiết yếu nhưng rất tốn kém để xây dựng và bảo trì. Những quốc gia rộng lớn hoặc dân cư thưa thớt cần nhiều đường dây dài hơn. Các vùng đảo hoặc vùng sâu vùng xa cần thêm hạ tầng và đôi khi là nguồn điện dự phòng. Hơn nữa, vị trí địa lý cũng ảnh hưởng tới địa điểm đặt các dự án năng lượng tái tạo.
Cơ cấu nguồn điện hỗn hợp: Các nước EU sản xuất điện theo những cách khác nhau như gió, mặt trời, hạt nhân, thủy điện hoặc nhiên liệu hóa thạch. Lựa chọn nguồn năng lượng ảnh hưởng đặc biệt tới giá điện trên thị trường điện. Chi phí xây dựng một nhà máy điện thay đổi đáng kể tùy thuộc vào công nghệ được sử dụng, trong đó gió và mặt trời hiện là những lựa chọn rẻ nhất để sản xuất điện. Ngoài chi phí đầu tư, còn có chi phí vận hành thực tế của chính nhà máy điện đó. Khi xem xét cả chi phí đầu tư và vận hành, điện sản xuất từ các nhà máy điện khí hoặc than có xu hướng đắt hơn điện sản xuất từ năng lượng hạt nhân hoặc năng lượng tái tạo, đặc biệt là gió và mặt trời. Các nhà máy điện khí và than có chi phí vận hành cao và biến động liên quan đến việc nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch, đồng thời còn phải trả giá cho lượng khí nhà kính mà chúng phát thải.
Kết nối với các nước láng giềng: Các quốc gia có kết nối tốt có thể xuất nhập khẩu điện dễ dàng và hiệu quả hơn, đảm bảo rằng các nguồn lực rẻ hơn và sạch hơn được sử dụng trước tiên. Kết nối liên lưới tốt hơn cũng giúp giữ giá điện ổn định hơn và tăng cường an ninh. Điều này rất quan trọng khi xem xét mức giá cao kỷ lục của những năm gần đây.
Sự cạnh tranh giữa các nhà cung cấp: Một quy tắc cơ bản của bất kỳ thị trường tự do nào là khi một số nhà cung cấp có thể cạnh tranh với nhau, mỗi bên đưa ra các mức giá, hợp đồng và dịch vụ khác nhau, điều này sẽ mang lại lợi ích cho khách hàng. Mỗi nhà cung cấp có chiến lược mua điện riêng khi một số mua trước, trong khi số khác mua gần với thời gian thực. Điều này ảnh hưởng đến khả năng họ quản lý những thay đổi đột ngột của giá điện bán buôn. Kết quả là, người tiêu dùng có thể tiếp cận với nhiều lựa chọn hơn và có thể chọn hợp đồng phù hợp nhất với nhu cầu và sở thích của mình.
Thuế và phụ phí: Thuế chủ yếu là trách nhiệm của các chính phủ quốc gia. Điều này có nghĩa là họ có thể áp dụng các mức thuế VAT và mức thuế tiêu thụ đặc biệt của EU khác nhau đối với điện, bao gồm cả các mức giảm trong giới hạn của các quy tắc chung đã được thống nhất tại EU. Nhưng thông thường họ cũng áp dụng các loại thuế, phí hoặc lệ phí quốc gia được cộng vào hóa đơn tiền điện và không được thống nhất trên toàn EU, bao gồm cả các loại thuế và phí không liên quan đến năng lượng (ví dụ: các khoản phí liên quan đến truyền hình công cộng).

Mặc dù tất cả các yếu tố này làm cho việc hiểu hóa đơn tiền điện cuối cùng trở nên phức tạp hơn, nhưng các quy tắc của EU mang lại cho người dân quyền được thông tin rõ ràng, minh bạch về các chi tiết trong hóa đơn của họ. Ví dụ, hóa đơn nên bao gồm thông tin về sự đóng góp của từng nguồn năng lượng vào cơ cấu năng lượng tổng thể của nhà cung cấp, so sánh mức tiêu thụ điện của khách hàng với năm trước, thông tin về ngày kết thúc hợp đồng (nếu có), cũng như khả năng và lợi ích của việc chuyển đổi nhà cung cấp, cùng các thông tin khác.

2. Các hộ gia đình có thể ảnh hưởng đến hóa đơn tiền điện của mình

Các nhà cung cấp điện đưa ra các loại hợp đồng khác nhau. Trong một số trường hợp, giá là cố định, nghĩa là một hộ gia đình trả cùng một số tiền cho mỗi kWh điện họ sử dụng, ngay cả khi giá điện thay đổi theo thời gian. Một số hợp đồng có giá biến đổi, ví dụ theo tháng, trong khi những hợp đồng khác có thể linh hoạt , nghĩa là chúng phản ánh sự thay đổi của giá thị trường bán buôn, ví dụ theo giờ.

Gần 3/4 (73%) hộ gia đình và một số lượng đáng kể các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại EU đang sử dụng hợp đồng điện giá cố định. Đây có thể là một lựa chọn an toàn cho những người lo ngại về việc tăng giá không lường trước được. Tuy nhiên, điều đó cũng có nghĩa là họ không thể hưởng lợi từ bất kỳ đợt giảm giá điện ngắn hạn nào. Điều này đặc biệt đúng đối với những người tiêu dùng sở hữu xe điện hoặc máy bơm nhiệt, những người có khả năng dịch chuyển và điều chỉnh mức tiêu thụ điện của mình để đáp ứng với những thay đổi giá điện ngắn hạn.

Có một số điều bạn có thể làm để giảm hóa đơn tiền điện của mình:

Chuyển sang nhà cung cấp cạnh tranh hơn: Các ước tính gần đây cho thấy việc này có thể giúp tiết kiệm trung bình hơn 150€ mỗi năm. Nhờ các quy tắc của EU, khách hàng có quyền truy cập miễn phí vào các công cụ độc lập ở mỗi quốc gia để so sánh các đề xuất giữa các nhà cung cấp khác nhau. Các quy tắc của EU cũng trao cho khách hàng quyền chuyển đổi nhà cung cấp năng lượng mà không mất phí. Việc chuyển sang nhà cung cấp mới có hiệu lực trong vòng 3 tuần sau khi ký hợp đồng mới. Thậm chí, thời hạn này sẽ phải được rút ngắn xuống còn 24 giờ vào ngày 31 tháng 12 năm 2026.
Chọn hợp đồng với mức giá biến đổi và sử dụng điện khi giá rẻ hơn: Các hộ gia đình có thể giảm hóa đơn bằng cách chuyển từ hợp đồng giá cố định sang hợp đồng giá biến đổi hoặc giá linh hoạt để điều chỉnh mức phí dựa trên giá thị trường bán buôn điện. Tóm lại, giá điện thị trường thay đổi ngay cả trong một ngày và phụ thuộc vào loại nguồn năng lượng được sử dụng để sản xuất điện cũng như nhu cầu. Thông thường, lượng điện cần thiết trong một khoảng thời gian nhất định càng nhiều thì chi phí càng cao vì sẽ cần sử dụng các nguồn năng lượng đắt tiền hơn để đảm bảo đáp ứng nhu cầu điện. Nếu bạn có thể dịch chuyển mức tiêu thụ của mình sang các khoảng thời gian khác trong ngày, bạn sẽ trả ít tiền hơn. Để giảm hóa đơn, các hộ gia đình có thể theo dõi mức tiêu thụ và giá cả thông qua công tơ thông minh và sử dụng điện vào những thời điểm giá thấp hơn, trong cái gọi là 'giờ thấp điểm'. Ví dụ, các khách hàng ở Thụy Điển sử dụng hợp đồng sưởi và điện theo giờ đã giảm hóa đơn tiền điện của họ xuống 42% trong giai đoạn 2021-2023 so với hợp đồng giá cố định. Sử dụng điện khi giá rẻ hơn cũng hỗ trợ việc tích hợp năng lượng tái tạo và giảm chi phí mạng lưới. Tuy nhiên, lợi ích của việc định giá linh hoạt phụ thuộc vào khả năng của người tiêu dùng trong việc dịch chuyển mức tiêu thụ điện sang thời điểm giá rẻ hơn.
Tự sản xuất điện: Ngày càng có nhiều hộ gia đình cắt giảm hóa đơn bằng cách tự sản xuất, lưu trữ và/hoặc bán điện tái tạo hoặc bằng cách tham gia vào một 'cộng đồng năng lượng'. Thông qua các cộng đồng năng lượng, người dân, doanh nghiệp nhỏ và chính quyền địa phương có thể tập hợp lại để sản xuất, chia sẻ và thậm chí bán điện tái tạo, chẳng hạn từ các tấm pin mặt trời mái nhà. Các hộ gia đình hoặc doanh nghiệp cá thể tự sản xuất và tự tiêu thụ năng lượng mặt trời của chính mình có thể tiết kiệm từ 260€ đến 550€ mỗi năm cho hóa đơn năng lượng. Các cộng đồng hộ gia đình cùng nhau sản xuất và chia sẻ năng lượng gió và mặt trời có thể tiết kiệm từ 440€ đến 930€ mỗi năm.
Sử dụng các sản phẩm và thiết bị tiết kiệm năng lượng hơn: Chỉ đơn giản bằng cách chuyển sang các sản phẩm tiết kiệm năng lượng hơn như tủ lạnh, TV và đèn chiếu sáng, bạn sẽ sử dụng ít điện hơn và tiết kiệm hóa đơn tiền điện. Ngoài ra, các thiết bị thông minh có thể giúp bạn tiêu thụ điện vào những thời điểm có giá phải chăng hơn. Các quy tắc về thiết kế sinh thái và dán nhãn năng lượng của EU thiết lập các tiêu chuẩn hiệu quả năng lượng cao, giúp người tiêu dùng tiết kiệm chi phí hơn trong suốt vòng đời của sản phẩm. Các quy tắc này ước tính giúp mỗi hộ gia đình EU tiết kiệm trung bình gần 320€ mỗi năm (số liệu năm 2024), tương đương với khoảng 8% hóa đơn năng lượng được tiết kiệm! Những cải thiện trong gia đình như cách nhiệt hoặc thay thế nồi hơi gas bằng máy bơm nhiệt sẽ mang lại hiệu quả chỉ sau vài năm, đặc biệt là thông qua việc giảm chi phí sưởi ấm và tiêu thụ năng lượng. Mọi bước đi và hành động đều có giá trị.

3. Các quy tắc thị trường điện EU phản ánh cung và cầu thực tế

Điện là một loại hàng hóa chịu ảnh hưởng bởi động lực cung và cầu. Nếu nhu cầu cao hơn, giá tăng và ngược lại. Như đối với bất kỳ hàng hóa nào khác, việc định giá điện dựa trên thị trường bắt đầu từ chi phí sản xuất ra nó ('giá biên').

Các nhà sản xuất điện tham gia chào giá vào thị trường với các mức giá phản ánh chi phí sản xuất của họ. Việc chào giá đi từ các nguồn năng lượng rẻ nhất (năng lượng tái tạo, hạt nhân) đến đắt nhất (thường là khí đốt hoặc than đá). Một khi nhu cầu được đáp ứng đầy đủ, mọi người đều nhận được mức giá của nhà sản xuất cuối cùng mà từ đó điện được mua, đó có thể là điện mặt trời trong những giờ trưa nắng hoặc các nhà máy điện chạy bằng nhiên liệu hóa thạch trong những buổi tối mùa đông. Điều này đảm bảo rằng thị trường lựa chọn các nguồn rẻ nhất hiện có trước tiên. Điện sản xuất từ khí đốt thường đắt hơn. Khí đốt sẽ xác định giá khi nhu cầu điện vượt quá lượng điện được sản xuất từ năng lượng tái tạo và hạt nhân. Nếu không, một số khách hàng sẽ không có được lượng điện họ cần.

Bản thân các quy tắc thị trường điện của EU không tạo ra giá cao. Chúng giúp kết nối cung và cầu điện một cách hiệu quả trong thời gian thực. Chúng giúp xác định và dự báo bất kỳ tình trạng thiếu hụt nào có thể xảy ra, và khuyến khích tính linh hoạt trong cả sản xuất và tiêu thụ điện. Các quy tắc này chuyển chi phí năng lượng, đặc biệt là chi phí nhiên liệu (ví dụ chi phí khí tự nhiên), khi chúng cần thiết để đảm bảo việc cung cấp điện. Thị trường điện nội bộ EU cũng đảm bảo rằng điện chảy từ nơi sản xuất rẻ nhất đến nơi cần thiết nhất. Điều này cho phép tích hợp hiệu quả năng lượng sạch và giá cả phải chăng vào hệ thống điện và đảm bảo cung cấp năng lượng an toàn. Sự thiếu hụt ở một quốc gia có thể được bù đắp bởi các quốc gia khác, những biến động do thời tiết được cân bằng giữa các khu vực và lưới điện, và các khoản đầu tư cung ứng được sử dụng một cách tối ưu. Nó làm giảm nguy cơ mất điện, làm dịu các đợt tăng giá cực đoan và giảm sự phụ thuộc của Châu Âu vào các nhà cung cấp đơn lẻ. Nhờ thị trường năng lượng nội bộ, ước tính người tiêu dùng tiết kiệm được 34 tỷ Euro hàng năm. Với việc tăng cường tích hợp thị trường, con số này có thể tăng lên mức 40-43 tỷ Euro vào năm 2030.

4. Giảm sự phụ thuộc của EU vào nhiên liệu hóa thạch có thể ngăn ngừa các cuộc khủng hoảng giá trong tương lai

Trong cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, giá khí tự nhiên toàn cầu đã đạt mức cao kỷ lục, phần lớn là do Nga vũ khí hóa hoạt động xuất khẩu năng lượng của mình. Điều này đã làm tăng hóa đơn tiền điện, vì Châu Âu nhập khẩu một khối lượng lớn nhiên liệu hóa thạch như khí đốt, vốn thường được sử dụng để sản xuất điện như đã đề cập ở trên.

Sản xuất điện từ các nguồn năng lượng sạch và tự sản xuất trong nước, như năng lượng tái tạo, giúp giảm thiểu tác động của giá nhiên liệu hóa thạch cao đối với giá điện. Bằng cách áp giá lên lượng khí thải carbon, Hệ thống Mua bán Phát thải của EU (ETS) tạo ra doanh thu để đầu tư vào năng lượng sạch và công nghiệp, đồng thời kích thích việc sử dụng các nguồn rẻ hơn không phải trả giá carbon. Tại những nơi năng lượng tái tạo và hạt nhân có sẵn và đủ để đáp ứng nhu cầu điện, chúng dẫn đến giá thị trường bán buôn điện thấp hơn. Năng lượng sạch đã tạo ra 70% lượng điện tại EU vào năm 2025. Đặc biệt, gió và mặt trời đã tạo ra 30% lượng điện, vượt qua nhiên liệu hóa thạch (26%). Ví dụ tại Tây Ban Nha, nhờ sự gia tăng của năng lượng tái tạo, giá điện bán buôn đã thấp hơn gần một phần ba so với mức trung bình của EU vào năm 2024.

5. EU đang hỗ trợ đầu tư vào năng lượng bền vững và giá cả phải chăng

Quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế trung hòa về khí hậu giúp năng lượng trở nên vừa túi tiền cho tất cả mọi người. Để bảo vệ những người tiêu dùng dễ bị tổn thương và giúp các hộ gia đình quản lý chi phí nâng cấp nhà cửa, EU đã thiết lập một số quỹ và chương trình được thiết kế để giảm hóa đơn tiền điện thông qua việc đầu tư vào hiệu quả năng lượng, chẳng hạn như cách nhiệt nhà tốt hơn, máy bơm nhiệt và tấm pin mặt trời.

Quỹ Khí hậu Xã hội: Bắt đầu từ năm 2026, quỹ này sẽ cung cấp 86,7 tỷ Euro để hỗ trợ các hộ gia đình và doanh nghiệp siêu nhỏ dễ bị tổn thương. Quỹ sẽ giúp tài trợ cho các khoản đầu tư mang tính cấu trúc, như cải tạo tòa nhà và triển khai hệ thống sưởi và làm mát không phát thải, giúp trực tiếp giảm tiêu thụ và chi phí năng lượng.
Quỹ Hiện đại hóa: Chương trình này hỗ trợ 13 quốc gia EU có thu nhập thấp hơn trong việc hiện đại hóa hệ thống năng lượng của họ. Dự kiến chương trình sẽ chuyển tới 57 tỷ Euro vốn đầu tư hỗ trợ mục tiêu này vào năm 2030. Như vậy, nó giúp cải thiện việc sản xuất và sử dụng năng lượng từ các nguồn tái tạo, cũng như giảm tổng lượng năng lượng sử dụng thông qua hiệu quả năng lượng, bao gồm cả trong giao thông và xây dựng. Giống như Quỹ Khí hậu Xã hội, quỹ này được tài trợ từ doanh thu định giá carbon.
Quỹ Chuyển đổi Công bằng: Với tổng ngân sách 19,32 tỷ Euro giai đoạn 2021-2027, quỹ này hỗ trợ các vùng vốn dựa vào hoạt động nhiên liệu hóa thạch từ trước tới nay, như các vùng khai thác than. Nó giúp các cộng đồng này đa dạng hóa nền kinh tế và cung cấp các khoản tài trợ cho nhà ở tiết kiệm năng lượng và các dự án năng lượng sạch, đảm bảo không có vùng nào bị bỏ lại phía sau khi Châu Âu rời xa than và khí đốt.
Cơ chế Phục hồi và Kháng khởi (RRF): Là một phần của NextGenerationEU, RRF đã phân bổ 106,5 tỷ Euro cụ thể cho hiệu quả năng lượng. Số tiền này hiện đang tài trợ cho các chương trình phiếu mua hàng (voucher) quốc gia cho các tấm pin mặt trời, máy bơm nhiệt và cách nhiệt. Đến năm 2026, các khoản đầu tư này đặt mục tiêu tiết kiệm đủ năng lượng để đáp ứng nhu cầu điện của hơn 20 triệu người Châu Âu.
Các Quỹ Chính sách Gắn kết: Với 20 tỷ Euro dành riêng cho cải tạo năng lượng giai đoạn 2021-2027, các quỹ này nhắm tới việc nâng cấp cho ít nhất 723.000 hộ gia đình. Vì được quản lý theo khu vực, chúng nhằm mục đích tiếp cận các cộng đồng địa phương và cung cấp các khoản tài trợ cho nhà ở xã hội, giúp đỡ những người không thể chi trả chi phí cải tạo trả trước. Việc cải tạo đúng cách để cách nhiệt cho một tòa nhà và cải thiện hiệu suất năng lượng của nó là chìa khóa để giảm nghèo năng lượng và kéo hóa đơn tiền điện xuống.

Kết luận

Các quy tắc của EU giúp giữ cho hóa đơn tiền điện có tính cạnh tranh bằng cách đảm bảo các nguồn điện rẻ nhất (và sạch nhất) được sử dụng trước tiên và bằng cách cho phép điện năng chảy tự do khắp châu lục.

Các thành phần khác trong hóa đơn của bạn – thuế, phí và phí mạng lưới – phần lớn được xác định bởi các lựa chọn quốc gia. Đây là lý do tại sao hóa đơn khác nhau giữa các quốc gia và tại sao những thay đổi giá bán buôn không phải lúc nào cũng chuyển đổi ngay thành những thay đổi trong hóa đơn hộ gia đình, hoặc được chuyển đổi nhưng với độ trễ vài tháng.

Theo thời gian, các cải cách của EU nhằm mục đích làm cho hóa đơn trở nên vừa túi tiền và ổn định hơn, mở rộng năng lượng sạch với chi phí vận hành thấp, làm cho thị trường điện hoạt động hiệu quả hơn và tăng cường quyền lợi của người tiêu dùng, để người dân được bảo vệ tốt hơn trước các cú sốc giá đột ngột trong khi vẫn được hưởng lợi từ một hệ thống điện hiệu quả và an toàn.

Nguồn: European Commission

Link: 5 things you should know about your electricity bill - Energy