Thị trường giao ngay và thị trường hợp đồng phối hợp với nhau để đảm bảo cung cấp đủ lượng điện cần thiết, cả trong ngắn hạn theo giờ lẫn trong dài hạn:

 

Cung cấp điện theo giờ

 

Mức độ tiếp xúc với rủi ro phạt tài chính trong hợp đồng phụ thuộc vào tình trạng vật lý thực tế của hệ thống điện.

 

Một nhà máy điện ký hợp đồng cung cấp một sản lượng điện xác định có thể chịu tổn thất đáng kể nếu nguồn phát của họ không ổn định, vì khi đó họ có thể buộc phải mua điện bù đắp trong điều kiện nguồn cung căng thẳng và giá giao ngay tăng cao.

 

Ngay cả một nhà máy điện không ký hợp đồng cũng có thể mất đi cơ hội doanh thu đáng kể nếu không sẵn sàng phát điện vào thời điểm nguồn cung căng thẳng và giá giao ngay tăng cao.

 

Cung cấp điện trong dài hạn

 

Giá hợp đồng bán buôn về cơ bản được xác định dựa trên kỳ vọng về giá giao ngay trung bình trong tương lai. Nếu điều kiện cung ứng trong tương lai được dự báo sẽ trở nên căng thẳng hơn, cung và cầu đối với hợp đồng sẽ thắt chặt hơn, từ đó đẩy giá hợp đồng tăng lên, và theo thời gian sẽ tác động đến giá hợp đồng bán lẻ.

 

Do đó, giá hợp đồng bán buôn cung cấp tín hiệu quan trọng cho thị trường về lượng công suất phát cần có, loại hình công nghệ phát điện nào cần được bổ sung, và vị trí đặt nhà máy ở đâu.

 

Ví dụ, sau khi có thông báo đóng cửa một nhà máy điện lớn, nguồn cung hợp đồng có thể giảm, dẫn đến giá hợp đồng tăng lên. Mức giá cao này tạo động lực để đầu tư xây dựng nguồn phát mới hoặc phát triển năng lực đáp ứng nhu cầu (demand response) nhằm bù đắp khoảng thiếu hụt nguồn cung.

 

Kết nối động lực tài chính với nhu cầu vật lý của hệ thống: một ví dụ minh họa

 

Giả sử một nhà máy điện bán một hợp đồng hoán đổi (swap contract) cho một công ty bán lẻ, cố định mức giá mà công ty bán lẻ phải trả là 60 AUD/MWh. Điều này có nghĩa là bất kể giá giao ngay là bao nhiêu, nhà máy điện sẽ nhận được 60 AUD/MWh từ công ty bán lẻ (đối với sản lượng điện đã thỏa thuận trong hợp đồng), miễn là nhà máy phát đủ sản lượng điện năng theo hợp đồng trong khoảng thời gian hợp đồng có hiệu lực.

 

Trong các giai đoạn giá cao khi độ tin cậy của hệ thống bị đe dọa, chẳng hạn như trong các đợt nắng nóng gay gắt, mức phạt đối với việc không đảm bảo độ tin cậy là cực kỳ nghiêm trọng.

 

Ví dụ, trong một sự kiện giá trần thị trường (market price cap event), khi giá giao ngay đạt mức tối đa 14.500 AUD, một nhà máy điện đã ký hợp đồng ở mức giá 60 AUD/MWh sẽ chịu tổn thất 14.440 AUD cho mỗi MW mỗi giờ mà nhà máy đó không sẵn sàng phát điện. Đối với một tổ máy công suất 500 MW, mức tổn thất này tương đương 7,2 triệu AUD mỗi giờ.

 

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng mối liên hệ này với thị trường vật lý chỉ áp dụng cho nhóm hợp đồng phái sinh tài chính phổ biến nhất (hợp đồng "hoán đổi - swap" và "hợp đồng trần giá - cap"), không áp dụng cho Hợp đồng mua bán điện (Power Purchase Agreement, PPA).

 

Khi tín hiệu giá không phát huy hiệu quả

 

Tín hiệu giá sẽ không phát huy hiệu quả tốt nếu có các yếu tố nằm ngoài thị trường tác động đến quyết định đầu tư.

 

Ví dụ, nếu một doanh nghiệp phát điện khí cho rằng chính phủ trong tương lai sẽ muốn hạn chế phát thải khí carbon dioxide, nhưng chưa rõ chính phủ sẽ thực hiện điều đó bằng cách nào, thì sẽ khó xác định mức độ ảnh hưởng đến khoản đầu tư của họ và khả năng sinh lời. Điều này có thể khiến việc huy động vốn cho một nhà máy điện mới trở nên khó khăn hơn.

 

Hợp đồng mua bán điện (PPA): một mối liên kết bị phá vỡ

 

Một loại hợp đồng phổ biến khác được giao dịch trên thị trường là Hợp đồng mua bán điện (Power Purchase Agreement, PPA).

 

PPA là một thỏa thuận dài hạn giữa nhà máy điện và bên mua (công ty bán lẻ hoặc người tiêu dùng) về việc bán và cung cấp điện năng. Các nhà máy điện gió và điện mặt trời thường sử dụng hình thức PPA. Thông thường, hình thức này liên quan đến việc nhà máy điện gió hoặc điện mặt trời bán chứng chỉ năng lượng tái tạo (renewable energy certificate) cho bên mua theo mức giá cố định.

 

Khác với hợp đồng phái sinh tài chính, PPA thưởng cho bên bán dựa trên sản lượng điện phát ra càng nhiều càng tốt tại bất kỳ thời điểm nào. Không có động lực nào để bên bán phát nhiều hơn hoặc ít hơn tùy theo nhu cầu thực tế của hệ thống điện, tức là không phụ thuộc vào việc giá giao ngay đang cao hay thấp.

 

Theo cách này, PPA phá vỡ mối liên kết giữa động lực tài chính và nhu cầu vật lý thực tế của hệ thống điện.

 

Các hình thức hợp đồng trên thị trường điện quốc gia

 

Các hợp đồng trên thị trường điện quốc gia được giao dịch trên Sở giao dịch chứng khoán Úc (ASX) hoặc theo hình thức song phương. Hợp đồng hoán đổi (swap) và hợp đồng trần giá (cap) là hai loại hợp đồng phổ biến được giao dịch.

 

Hợp đồng hoán đổi (Swap)

 

Theo hợp đồng hoán đổi:

 

• - Một lượng điện năng xác định được giao dịch trong một khoảng thời gian cố định với mức giá cố định (thông thường là 1 MW trong một quý theo giá thực hiện - strike price).
• - Giá giao ngay biến động trên thị trường bán buôn thực chất được "hoán đổi" lấy mức giá thực hiện cố định.
• - Hợp đồng được thanh toán giữa các bên dựa trên phần chênh lệch giữa giá giao ngay và giá thực hiện.

 

Hợp đồng trần giá (Cap)

 

Theo hợp đồng trần giá:

 

• - Một lượng điện năng cố định được giao dịch trong một khoảng thời gian cố định theo mức giá cố định, nhưng chỉ khi giá giao ngay vượt quá một mức giá quy định trước.
• - Hợp đồng này cung cấp cho bên mua điện một hình thức bảo hiểm trước rủi ro giá cao.
• - Loại hợp đồng trần giá tiêu chuẩn được giao dịch phổ biến trên thị trường là hợp đồng "trần giá 300 AUD" (300 dollar cap). Điều này có nghĩa là bên bán hợp đồng trần giá phải thanh toán cho bên mua phần chênh lệch giữa giá giao ngay và mức 300 AUD/MWh mỗi khi giá giao ngay vượt quá 300 AUD/MWh trong thời gian hợp đồng có hiệu lực.