Người dân New Zealand phát điện mặt trời mái nhà lên lưới vào các thời điểm nhu cầu đạt đỉnh hiện đang được đền bù cho dịch vụ của họ thông qua các biểu giá (tariffs) mới được chi trả bởi các công ty phân phối.

Các quy định mới có hiệu lực từ ngày 1 tháng 4 yêu cầu các đơn vị vận hành mạng lưới phân phối (DNSP) phải trả tiền cho các hộ phát điện quy mô nhỏ vì sự đóng góp của họ trong việc đáp ứng nhu cầu vào giờ cao điểm, bên cạnh việc duy trì biểu giá mua điện dư (feed-in tariffs) vào các thời điểm khác trong ngày.

Khoản hoàn trả này được chi trả cho các đơn vị bán lẻ điện để chuyển tiếp tới khách hàng – dưới dạng giá "mua lại" (buy-back rate) hoặc trừ trực tiếp vào hóa đơn – áp dụng cho các hộ gia đình và doanh nghiệp có hạn mức phát lên lưới lên đến 45 kilowatt (kW).

Theo số liệu từ đơn vị truyền thông RNZ của New Zealand, các nhà phân phối hiện đang đưa ra mức giá từ 5,24 đến 13 cent NZ (khoảng 4,3 đến 13 cent Úc) trong khung giờ cao điểm sáng từ 7h đến 11h và cao điểm tối từ 17h đến 20h.

Tài liệu từ Cơ quan Điện lực (Electricity Authority) cho biết: "Khoản hoàn trả này ghi nhận rằng lượng điện cung cấp khi nhu cầu đạt đỉnh có thể giảm bớt áp lực cho mạng lưới, từ đó giúp các công ty quản lý đường dây tiết kiệm chi phí theo thời gian."

Tiến sĩ Gabrielle Kuiper, chuyên gia tư vấn về các nguồn năng lượng phân tán (DER), nhận định rằng "ý đồ quản lý" trong chính sách này là rất rõ ràng và hoàn toàn trái ngược với những nỗ lực hỗn hợp của Úc trong việc tích hợp DER. Bà chia sẻ trên LinkedIn: "New Zealand đang mã hóa việc phát điện lên lưới như một dịch vụ linh hoạt có trả phí ở cả cấp độ phân phối và cấp độ hệ thống."

Các quy định mới của Aotearoa (New Zealand) là kết quả của quá trình tham vấn vào năm ngoái, được coi là "bước đi đầu tiên trong phương pháp tiếp cận theo giai đoạn nhằm đảm bảo các quy tắc định giá tối ưu hóa lợi ích của nguồn phát phân tán cho người dân New Zealand."

Việc hoàn trả phí phân phối này đi kèm với yêu cầu bắt buộc các đơn vị bán lẻ lớn phải dẫn đầu trong việc cải cách biểu giá bằng cách trả mức giá "công bằng" cho lượng điện phát lên lưới trước ngày 1 tháng 7, nếu không sẽ phải đối mặt với các quy định khắt khe hơn. Nỗ lực trả lương công bằng cho điện mặt trời là một phần của yêu cầu các đơn vị bán lẻ phải cung cấp các gói giá theo thời gian sử dụng (time-of-use plans) để mang lại nhiều lựa chọn hơn cho khách hàng.

Nhà quản lý khuyến khích thay vì trừng phạt

New Zealand đã chậm chân hơn trong việc tiếp nhận điện mặt trời mái nhà vì thiếu các khoản trợ cấp từ chính phủ (vốn là động lực thúc đẩy tỷ lệ lắp đặt hàng đầu thế giới tại Úc). Theo Cơ quan Điện lực, New Zealand hiện có 75.000 hộ gia đình lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà và 14.700 hộ có pin lưu trữ.

Năm ngoái, Bộ Kinh doanh, Đổi mới và Việc làm (MBIE) đã tư vấn cho chính phủ rằng đây là hình thức năng lượng rẻ nhất đối với các hộ gia đình, nhưng chi phí đầu tư ban đầu – từ 8.500 NZD cho một hệ thống nhỏ 3 kW – đang khiến người dân e ngại. Chính phủ đã bác bỏ phương án đưa ra các khoản trợ cấp tương tự như Úc, thay vào đó là miễn giấy phép xây dựng khi lắp đặt và mở rộng hạn mức phát lên lưới.

Trong bối cảnh thiếu các ưu đãi để giảm chi phí đầu tư ban đầu, Cơ quan quản lý của New Zealand đã đưa ra các sáng kiến mới để thuyết phục người dân rằng mức giá khởi điểm là xứng đáng. Cơ quan Điện lực New Zealand đang chứng tỏ sự tiến bộ với các cải cách được thiết kế để khuyến khích tích hợp hiệu quả DER, nhằm gia tăng giá trị của chúng cho cả khách hàng lẫn lưới điện.

Điều này bao gồm việc xác nhận quy định mới yêu cầu các đơn vị bán lẻ lớn (chiếm từ 5% thị phần trở lên) phải cung cấp kế hoạch giá thấp hơn cho điện năng tiêu thụ vào giờ thấp điểm. Cơ quan Điện lực cho biết: "Điều này có nghĩa là các gói giá 'theo thời gian sử dụng' dự kiến sẽ có sẵn cho hầu hết người dân New Zealand vào ngày 1 tháng 7 năm 2026."

Tuần này, Cơ quan Điện lực cũng đã tăng gấp đôi hạn mức phát lên lưới cho điện mặt trời mái nhà từ 5 kW lên 10 kW – hoặc cao hơn nếu mạng lưới địa phương cho phép – với hạn mức "linh hoạt" mới sẽ được áp dụng từ tháng 5.

Ông Tim Sparks, quản lý tại Cơ quan Điện lực, cho biết hạn mức cũ thấp hơn mức cần thiết, điều này có nghĩa là đôi khi người dân phải trả tiền cho điện năng có chi phí cao hơn trong khi điện mặt trời mái nhà giá rẻ vẫn đang sẵn có. Ông cho biết thêm: "Chúng tôi cũng cho phép các công ty đường dây cung cấp hạn mức phát lên lưới động hoặc linh hoạt cho các kết nối hộ gia đình, như một giải pháp thay thế cho hạn mức cố định 10 kW. Các công ty đường dây sẽ có thể điều chỉnh linh hoạt trên hoặc dưới mức 10 kW tùy theo sự thay đổi điều kiện trên mạng lưới."

"Cách tiếp cận linh hoạt này giúp các quy định luôn phù hợp với tương lai. Nó mở ra cánh cửa cho việc áp dụng các công nghệ thông minh và linh hoạt hơn, bao gồm cả sạc từ xe vào lưới (vehicle-to-grid - V2G) để trả lại điện từ pin xe điện (EV) cho hệ thống."

Ông Sparks cho biết quyết định về hạn mức phát lên lưới là "phần đầu tiên của giai đoạn hai trong dự án Kết nối Mạng lưới rộng lớn hơn của Cơ quan, nhằm làm cho các mạng lưới phân phối hiệu quả hơn, giảm chi phí cho người tiêu dùng và cải thiện an ninh cũng như tính kiên cường của việc cung cấp điện."

Bối cảnh thị trường

Tình hình điện năng của New Zealand từng rơi vào trạng thái nguy cấp. Vào mùa đông năm 2024, một "cơn bão hoàn hảo" bao gồm nhu cầu cao, sản lượng điện gió thấp, mực nước tại các hồ thủy điện thấp do hạn hán và nguồn cung khí đốt hạn chế đã khiến giá bán buôn tăng vọt, đẩy quốc gia này đến bờ vực thiếu hụt điện năng.

Vào năm 2025, MBIE ước tính tăng trưởng nhu cầu điện khoảng 2% mỗi năm cho đến năm 2050 khi các hộ gia đình chuyển sang sử dụng xe điện và các ngành công nghiệp điện hóa hoạt động để giảm bớt sự phụ thuộc vào than và khí đốt đắt đỏ. Danh mục các dự án kết nối của quốc gia hiện đang đứng ở mức 11,2 GW điện mặt trời và 7,7 GW pin lưu trữ đang nỗ lực để lấp đầy khoảng trống nguồn cung.

Nguồn: Renew Economy