Gần một phần tư tổng số lượt mua xe mới hiện nay là xe điện cắm sạc (plug-in electric vehicle), và nếu tính cả xe hybrid thông thường, con số này tăng lên đến 46% thị phần. Vậy, dựa trên nghiên cứu gần đây của Đại học Melbourne, người sở hữu xe điện mới cần biết những gì về sự khác biệt giữa chiếc xe cũ và chiếc xe chạy điện mới của họ?

Lượng mua xe điện tại Úc đã tăng vọt trong bối cảnh cuộc chiến đang diễn ra tại Iran, khi người lái xe lo ngại về chi phí nhiên liệu tăng cao. Đây là một xu hướng đã kéo dài nhiều tháng qua: doanh số xe điện (EV) trong tháng 3, tháng 4 và tháng 5 năm 2026 đều vượt các mức kỷ lục trước đó.

Đến tháng 5 năm nay, tại bang Victoria, xe điện (EV) chiếm gần một phần tư tổng doanh số bán xe hạng nhẹ, tăng so với mức 9% vào tháng 1.

Biểu đồ: Doanh số xe điện tại Victoria năm 2026 tính theo tỷ lệ phần trăm trên tổng doanh số xe hạng nhẹ. Nguồn: Sở Năng lượng, Môi trường và Hành động Khí hậu Victoria (DEECA).

Trên quy mô toàn quốc, bức tranh cũng tương tự. Xe điện, bao gồm cả xe hybrid cắm sạc (plug-in hybrid), chiếm 16,4% tổng doanh số xe mới trong tháng 4, và 20% trong tháng 5 năm 2026, cả hai tháng đều phá vỡ các mức kỷ lục về thị phần được ghi nhận từ trước đến nay.

Khi xem xét rộng hơn các loại xe điện khí hóa — bao gồm xe điện chạy bằng pin (battery electric vehicle), xe hybrid thông thường và xe hybrid cắm sạc — các loại xe này chiếm 46% doanh số xe mới từ tất cả các nguồn trong tháng 5. Xu hướng giá báo phí bảo hiểm xe cũng có diễn biến tương tự, khi NRMA ghi nhận mức giá báo phí bảo hiểm dành cho xe điện đã tăng gấp đôi trong năm 2026.

Ông Shawn Ticehurst, Trưởng phòng Nghiên cứu Bảo hiểm của NRMA, cho biết điều này phản ánh một sự chuyển dịch mang tính cấu trúc rõ ràng trong cách người dân Úc nhìn nhận về xe điện hiện nay.

"Đồng thời, thị trường xe điện đã phát triển trưởng thành đáng kể. Hiện nay có hơn 100 mẫu xe khác nhau trên mọi phân khúc giá, giúp xe điện trở thành một lựa chọn khả thi cho nhiều người dân Úc hơn bao giờ hết," ông Ticehurst cho biết.

Điểm thu hút lớn nhất: chi phí vận hành rẻ hơn rất nhiều. Tính đến ngày 22 tháng 4, với 1 đô la Úc tiền điện, một chiếc xe điện có thể đi được 45 km, trong khi 1 đô la tiền dầu diesel chỉ đưa bạn đi được 5,4 km.

Hướng dẫn nhanh dành cho người sở hữu xe điện mới

Lái một chiếc xe điện khá tương tự với việc lái một chiếc xe động cơ đốt trong. Sự khác biệt lớn nhất là việc sạc điện thay cho việc tiếp nhiên liệu.

"Đối với số lượng ngày càng tăng người lái xe điện mới trên đường phố của chúng ta, hướng dẫn nhanh này trình bày một số điều quan trọng cần lưu ý khi chuyển sang sử dụng xe điện."
— Tiến sĩ Patricia Sauri Lavieri, Giảng viên cao cấp, Bộ môn Kỹ thuật Hạ tầng, Đại học Melbourne

Hướng dẫn này được xây dựng dựa trên nghiên cứu gần đây của Đại học Melbourne, do Tiến sĩ Patricia Sauri Lavieri và Isrrah Malabanan chủ trì, với nguồn vốn hạt giống (seed funding) từ Quỹ Hợp tác ABP-FEIT và Viện Năng lượng Melbourne. Các nhà nghiên cứu đã phỏng vấn những người mới sở hữu xe điện, bao gồm cả người đi thuê nhà và người sống tại các căn hộ chung cư, để ghi nhận những lời khuyên thực tế mà họ muốn chia sẻ với người khác.

1. Trải nghiệm lái xe

Xe điện thường mang lại cảm giác lái êm hơn với khả năng tăng tốc mạnh mẽ hơn so với xe động cơ đốt trong.

Một điều cần lưu ý là tốc độ. Do xe điện có mô-men xoắn (torque) lớn hơn nhiều, chúng có thể tăng tốc nhanh hơn rất nhiều — và thực hiện điều đó một cách êm ái, không có tiếng động. Điều này dễ dẫn đến việc vô tình lái quá tốc độ cho phép. Sử dụng chế độ kiểm soát hành trình (cruise control) trên đường cao tốc là một ý tưởng hợp lý.

Gần như tất cả xe điện đều được trang bị hệ thống phanh tái sinh (regenerative braking), nghĩa là quá trình phanh sẽ sạc lại một phần năng lượng vào ắc-quy (pin) của xe.

Nhiều mẫu xe điện cho phép người lái chỉ sử dụng một bàn đạp duy nhất để tăng tốc và giảm tốc. Để phanh nhẹ nhàng, bạn có thể nhả chân khỏi bàn đạp gia tốc và để xe tự giảm tốc độ. Tuy nhiên, xe vẫn được trang bị bàn đạp phanh truyền thống.

2. Tiếp nhiên liệu so với sạc điện

Việc tiếp nhiên liệu cho xe động cơ đốt trong diễn ra nhanh chóng, nhưng yêu cầu phải đến trạm xăng. Việc sạc điện cho xe điện có thể được thực hiện tại nhà, tại nơi làm việc, tại các trung tâm thương mại và các trạm sạc công cộng.

Thời gian sạc thay đổi tùy theo công suất của trạm sạc, từ bộ sạc chậm cấp độ 1 (Level 1), bộ sạc cấp độ 2 (Level 2), đến các trạm sạc nhanh hoặc siêu nhanh cấp độ 3 (Level 3) tại các điểm sạc công cộng. Chi phí sạc thay đổi tùy theo vị trí, thời điểm và đơn vị vận hành trạm sạc.

Phương pháp rẻ nhất và đơn giản nhất là cắm sạc tại nhà và sạc qua đêm theo mức giá điện thấp điểm (off-peak electricity rates), hoặc sử dụng nguồn điện từ hệ thống điện mặt trời áp mái vào ban ngày. Sạc qua đêm theo mức giá thấp điểm có chi phí rẻ, trong khi sạc bằng điện mặt trời thì hầu như miễn phí. Xe điện và điện mặt trời là sự kết hợp rất phù hợp với nhau.

Những người lái xe thường xuyên di chuyển quãng đường dài  có thể lắp đặt bộ sạc treo tường (wallbox charger) công suất cao hơn tại nhà.

Đối với hàng triệu người dân Úc sống tại các căn hộ chung cư, việc sạc tại nhà có thể không khả thi. Trong trường hợp này, hệ thống sạc công cộng đóng vai trò thiết yếu.

3. Nỗi lo về quãng đường di chuyển được đang dần biến mất

Những người sử dụng xe điện thời kỳ đầu thường gặp phải tình trạng lo lắng về quãng đường di chuyển được (range anxiety) — nỗi lo sợ hết điện giữa chuyến đi.

Lo lắng này đang dần biến mất, khi quãng đường di chuyển được trung bình của các mẫu xe điện mới hiện nay đã vượt 400 km. Nghiên cứu cho thấy nỗi lo lắng này sẽ dần tan biến khi người lái trở nên quen thuộc hơn với chiếc xe của mình, nắm được quãng đường mà họ thường di chuyển, và sử dụng các ứng dụng cùng bản đồ để lập kế hoạch các điểm sạc trong các chuyến đi đường dài.

Như một người sở hữu xe điện đã chia sẻ:

"Việc sạc điện không phải là điều tôi thực sự phải bận tâm. Kiểu như, ngay khi tôi về nhà và đỗ xe, tôi chỉ cần cắm sạc và xe sẽ tự động sạc vào lúc 12 giờ đêm trong 6 giờ."

Việc sạc tại nhà mang lại sự thuận tiện lớn nhất. Phần lớn người sở hữu xe điện tại Úc (93%) có thể sạc tại nhà, và đa số trong số họ cho biết việc sạc tại nhà đáp ứng đủ nhu cầu di chuyển của họ.

Theo thời gian, người sở hữu xe điện sẽ nắm được vị trí của nhiều trạm sạc công cộng hơn, điều này cũng giúp giảm bớt lo lắng.

4. Sạc điện công cộng là thách thức lớn nhất

Đã mất hàng thập kỷ để xây dựng mạng lưới hơn 6.600 trạm xăng của Úc.

Mạng lưới sạc điện công cộng có ít thời gian hơn nhiều để phát triển. Mạng lưới này hiện đã  lớn hơn đáng kể so với 5 năm trước, nhưng một số vấn đề vẫn còn tồn tại.

Thách thức chính sau đó chuyển từ lo lắng về quãng đường di chuyển được sang lo lắng về việc sạc điện (charging anxiety). Đây là nỗi lo sợ khi đến một trạm sạc công cộng nhưng phát hiện trạm sạc không hoạt động, có đầu cắm không tương thích, cung cấp tốc độ sạc chậm hơn so với công bố, hoặc phải xếp hàng chờ lâu, đặc biệt vào giờ cao điểm.

Người lái xe điện khuyến nghị giải pháp là kiểm tra tình trạng các trạm sạc công cộng trước khi lái xe đến đó. Dữ liệu thời gian thực về các trạm sạc rất dễ tra cứu.

Các ứng dụng sạc điện cho phép kiểm tra độ tin cậy của trạm sạc một cách dễ dàng. Nếu bạn thấy một trạm sạc đã được sử dụng thành công gần đây, đó là một tín hiệu tốt. Đánh giá và xếp hạng trạm sạc giúp bạn đưa ra quyết định.

Lựa chọn các trạm sạc đã được sử dụng bởi những người lái xe có cùng loại xe điện là một cách đơn giản để đảm bảo trạm sạc có loại đầu cắm phù hợp.

Phần lớn các thông tin này được lưu trữ trong các ứng dụng sạc điện như Evie, Chargefox hoặc Tesla.

Các ứng dụng như PlugShare,  Google Maps và nền tảng Charge@Large của Hội đồng Xe điện (Electric Vehicle Council) có dữ liệu về các trạm sạc từ nhiều mạng lưới khác nhau.

5. Lập kế hoạch cho các chuyến đi đường dài

Các chuyến đi đường dài cần được lên kế hoạch một chút.

• Sử dụng các công cụ lập kế hoạch lộ trình như  A Better Route Planner để xác định các điểm cần sạc, tìm các trạm sạc phù hợp và xác định các phương án dự phòng
• Chuẩn bị một bộ dụng cụ du lịch dành cho xe điện, bao gồm cáp sạc và dây nối dài
• Dự trù thời gian cho việc sạc điện, xếp hàng chờ và các tuyến đường vòng có thể phát sinh, đặc biệt vào những giờ cao điểm. Nên bắt đầu sạc trước khi mức dung lượng pin (state of charge) giảm xuống dưới 20%.

Một số người mới sử dụng xe điện có thể thấy việc sạc điện công cộng bất tiện hơn so với việc tiếp nhiên liệu nhanh tại trạm xăng truyền thống. Nhưng điều này cũng có những lợi ích riêng.

Nhiều trạm sạc khu vực được đặt tại trung tâm các thị trấn. Như một người dùng xe điện đã chia sẻ với chúng tôi:

"Chỉ cần cắm sạc ở đó, đi dạo lên phố, uống một cốc cà phê, ăn một cái bánh muffin hay gì đó. Đến khi quay lại, xe đã được sạc đầy."

6. Người dùng nhanh chóng thích nghi

Như với bất kỳ công nghệ mới nào, việc chuyển sang sử dụng xe điện cũng có một quá trình học hỏi và làm quen. Tin tốt là quá trình này không quá khó khăn, dù một số bài báo có phần chỉ trích gay gắt.

Người dùng thích nghi rất nhanh. Khi đã có kinh nghiệm, người sử dụng xe điện hình thành các thói quen sạc điện và kỹ năng lập kế hoạch chuyến đi một cách thông minh, trở thành phản xạ tự nhiên. Những lo lắng về quãng đường di chuyển được và lo lắng về việc sạc điện sẽ dần biến mất.

Trên toàn thế giới, hơn 90% người sử dụng xe điện có ý định tiếp tục chọn xe điện cho lần mua xe tiếp theo của mình.

Đọc tài liệu đẩy đủ tại: Link

Nguồn: The Conversation