Adam: Sự nghiệp của bà trải dài từ thí nghiệm cao áp tại các nhà máy điện than, đến các tổ máy tuabin khí chu trình hỗn hợp (CCGTs) tại Slovakia, điện gió ngoài khơi (offshore wind) và nay là chương trình nâng cấp lưới điện lớn nhất của Vương quốc Anh trong nhiều thế hệ. Nền tảng kỹ thuật đó đã định hình phong cách lãnh đạo của bà như thế nào — đặc biệt trong việc cân bằng giữa các tài sản cũ (legacy assets) với quá trình tích hợp nhanh chóng hướng đến mục tiêu phát thải ròng bằng không (net-zero integration)?

Alice: Tôi đã làm việc tại các nhà máy điện than, các tổ máy CCGT mới ở Slovakia và điện gió ngoài khơi trước khi gia nhập National Grid, vì vậy tôi đã trải qua quá trình chuyển đổi năng lượng theo thời gian thực. Sự đa dạng đó rất có giá trị: nhiều thách thức trông khác nhau trên bề mặt, nhưng các kỹ năng kỹ thuật nền tảng — sự tò mò, tư duy giải quyết vấn đề có hệ thống, kỷ luật vận hành thử nghiệm (commissioning discipline) — đều có thể chuyển giao được. Điều quan trọng nữa là kỹ sư cần biết kết nối các lựa chọn kỹ thuật với bối cảnh rộng hơn: tín hiệu chính sách, kinh tế vĩ mô và nhu cầu thực sự của khách hàng.

"Kỹ năng kỹ thuật có thể chuyển giao: chúng giúp bạn giải quyết các vấn đề mới mà không bị cản trở bởi tư duy cũ."

Adam: Ngành điện thường được mô tả bằng "thách thức ba mặt năng lượng" (energy trilemma): khả năng chi trả (affordability), độ tin cậy (reliability) và khử carbon hóa (decarbonisation). Khi các mục tiêu này xung đột nhau, bà tiếp cận việc ưu tiên như thế nào  và làm thế nào để thuyết phục các bên liên quan?

Alice: Kỹ thuật và lãnh đạo là về tối ưu hóa, không phải về lựa chọn đánh đổi nhị phân. Trong điều kiện kinh tế và chính trị biến động, chúng ta phải giữ vững mục tiêu dài hạn và làm tốt những điều cơ bản — độ tin cậy, kỷ luật chi phí và hiệu suất vận hành hệ thống vì đó là nơi niềm tin được xây dựng. "Thách thức ba mặt" nguyên bản cũng phản ánh một giai đoạn khi năng lượng tái tạo kém cạnh tranh về chi phí hơn. Ngày nay, câu hỏi thường là: làm gì, làm thế nào và theo thứ tự nào — tức là sắp xếp trình tự đầu tư (sequencing investments), minh bạch với các bên liên quan, và ứng phó với các thực tế mới như tăng trưởng phụ tải nhanh từ điện khí hóa (electrification) và trung tâm dữ liệu. Đôi khi tôi nghĩ đã đến lúc "khai tử thách thức ba mặt" và có một cuộc đối thoại sâu sắc hơn về tối ưu hóa hệ thống.

"Có lẽ đã đến lúc khai tử thách thức ba mặt năng lượng  và thay vào đó nói về sắp xếp trình tự và tối ưu hóa."

 

Adam: Với mức đầu tư chưa từng có và các mục tiêu đến năm 2030, cần có sự thay đổi tư duy kỹ thuật như thế nào để chuyển từ triển khai từng dự án riêng lẻ sang thiết kế lưới điện tổng thể (holistic network design) có khả năng dự đoán nhu cầu tương lai?

Alice: Chúng ta cần thiết kế hướng tới tương lai, nghĩa là có khả năng hình dung các lộ trình khác nhau và lập kế hoạch theo kịch bản (scenario planning) trong các chân trời thời gian dài hơn. Cái nhìn tổng thể mở ra đổi mới sáng tạo: thiết kế tổng thể không chỉ là về tải nhiệt (thermal loading) hay truyền tải công suất lớn (bulk power transfer), mà còn về khả năng vận hành (operability) và khả năng điều khiển (controllability) của hệ thống. Chúng tôi cũng đang ứng dụng các công nghệ như định mức đường dây động (dynamic line rating). Đây là sự thay đổi tư duy thực sự — và là cơ hội to lớn để các kỹ sư góp phần mở khóa những gì sẽ đến tiếp theo.

"Hiện có cơ hội to lớn cho các kỹ sư ngay bây giờ  để mở khóa tương lai."

Adam: Bà đã nói rằng thách thức phát thải ròng bằng không quá lớn để loại trừ bất kỳ nguồn nhân tài nào. Ngành có thể coi đa dạng hóa và hòa nhập (diversity and inclusion) là nhu cầu chiến lược như thế nào — đặc biệt khi dự kiến sẽ có sự luân chuyển lực lượng lao động đáng kể trong thập kỷ tới?

Alice: Năng lượng quá quan trọng — và thẳng thắn mà nói, quá thú vị — để loại trừ bất kỳ nhóm hay cá nhân nào. Các nhà lãnh đạo có trách nhiệm đảm bảo năng lực và khả năng mà chúng ta sẽ cần. Chúng tôi thấy những chuyển đổi nghề nghiệp tuyệt vời thông qua các chương trình học nghề (apprenticeships); một ví dụ điển hình là một người từng là nhà thiết kế nội thất bếp, nay trở thành kỹ sư trạm biến áp (substation engineer). Với thách thức ở quy mô này, chúng ta cần một tập hợp kinh nghiệm đầy đủ: các nhóm đa dạng giỏi hơn trong việc điều hướng rủi ro và giải quyết các vấn đề phức tạp. Và chúng ta cần những kỹ sư có khả năng tiếp cận và hiện diện — có thể giải thích tại sao các dự án quan trọng, tham gia ngoài không gian kỹ thuật hẹp, và xây dựng lòng tin với cộng đồng. Năng lực đó phụ thuộc vào việc có một lực lượng lao động thực sự phản ánh xã hội.

"Ngành năng lượng quá thú vị để loại trừ bất kỳ ai và các nhóm đa dạng điều hướng rủi ro tốt hơn."

Adam: Tăng trưởng phụ tải đang quay trở lại — được thúc đẩy bởi các trung tâm dữ liệu, điện khí hóa và sự thay đổi cơ cấu phát điện. Điều này đang thay đổi quy hoạch dài hạn và phân bổ vốn đầu tư như thế nào?

Alice: Hàng đợi kết nối (connection queue) đang cho thấy mức tăng trưởng nhu cầu rất đáng kể. Đối với National Grid Electricity Transmission, chúng tôi có khoảng 660 MW trên năm dự án đang kết nối trong năm nay — và con số đang tăng nhanh, bao gồm sự quan tâm lớn từ các nhà phát triển trung tâm dữ liệu. Kế hoạch RIIO-T3 của chúng tôi đã định hướng tốt với thị trường về nguồn lực và triển khai, và chúng tôi còn các đổi mới khác trong đường ống. Bao gồm việc khám phá các mạch truyền tải khối lượng lớn siêu cao áp (ultra-high-voltage bulk transfer circuits), tạo các cụm phụ tải chiến lược (strategically located demand hubs), và hợp tác với các đối tác AI để hiểu cách trung tâm dữ liệu có thể điều tiết nhu cầu (modulate demand) mà không ảnh hưởng đến hiệu suất tính toán. Khi được thực hiện tốt, tính linh hoạt (flexibility) có thể đẩy nhanh kết nối và trong một số trường hợp, giảm nhu cầu gia cố lưới điện lớn (major reinforcement) — giúp chúng tôi tối ưu hóa thay vì buộc phải chấp nhận các đánh đổi giả tạo.

"Chúng tôi đang khám phá cách trung tâm dữ liệu có thể điều tiết nhu cầu mà không ảnh hưởng đến tính toán — có khả năng tránh được việc gia cố lưới điện lớn."

Adam: Bà phải đảm bảo độ tin cậy cực cao trong khi đối mặt với rủi ro an ninh mạng leo thang và thời tiết khắc nghiệt hơn. Bà cân bằng việc bảo vệ hạ tầng lão hóa với triển khai các liên kết lưới điện mới (new interconnections) ở tốc độ cao như thế nào?

Alice: Thứ nhất, độ tin cậy và hiệu suất của cơ sở tài sản hiện hữu (existing asset base) là không thể thương lượng. Khi chúng tôi có công việc lớn tại một địa điểm, chúng tôi thường gói gọn việc triển khai để có thể bảo trì và nâng cấp lưới điện cũ song song với các yêu cầu mới. Thứ hai, chúng tôi tận dụng sự dự phòng vốn có của hệ thống (inherent redundancy), đưa ra các lựa chọn có cơ sở với Nhà khai thác Hệ thống (System Operator) về các lần cắt điện bảo dưỡng (outages) và quyền truy cập thiết bị: triển khai nhiều công việc hơn trên hệ thống đang vận hành (live system) không tránh khỏi việc phải đưa nhiều phần tử lưới ra khỏi vận hành, vì vậy các quyết định cần được phối hợp với các bên liên quan. Bên cạnh đó, khả năng phục hồi trước các mối đe dọa bên ngoài cũng quan trọng. Các khoản đầu tư bảo vệ chống lũ lụt từ kỳ xem xét giá điện trước đã phát huy tác dụng tốt, và an ninh mạng là một lĩnh vực không ngừng phát triển nơi chúng tôi biết cần phải tiến xa hơn và nhanh hơn. Đôi khi cảm giác như "tất cả mọi thứ ở khắp mọi nơi cùng một lúc"; kỷ luật vận hành (operational discipline) là cách chúng tôi đảm bảo bảo dưỡng, khả năng phục hồi và quyền truy cập hệ thống đều đang tiến về phía trước cùng nhau.

"Đôi khi cảm giác như tất cả mọi thứ ở khắp mọi nơi cùng một lúc — chúng ta phải chấp nhận thực tế đó và tìm cách vượt qua."

Adam: Quyết định nào trong những năm gần đây trông có vẻ thận trọng hoặc không được lòng vào thời điểm đó — nhưng bà nay thấy là thiết yếu cho khách hàng và sức khỏe lâu dài của hệ thống?

Alice: Quyết định rõ ràng nhất — vẫn đang tiếp tục — là cải cách quy trình kết nối lưới điện (connections process). Một hàng đợi ngày càng dài tạo ra sự bất ổn liên tục và, trong thực tế, bao gồm khối lượng lưu trữ và phát điện gấp nhiều lần bất kỳ kịch bản đáng tin cậy nào. Mỗi dự án đều quan trọng, nhưng đáp ứng kỳ vọng của tất cả mọi người đơn giản là không khả thi. Phối hợp với Nhà khai thác Hệ thống, chúng tôi phải ngăn chặn tăng trưởng không kiểm soát và quay trở lại các dự án thực sự, đáng tin cậy, cần thiết và sẵn sàng (real, credible, needed and ready projects). Điều đó khó khăn và có thể bị nhìn nhận là phản thị trường, nhưng đó là điều đúng đắn cho người tiêu dùng, khả năng chi trả và cộng đồng đang tiếp nhận hạ tầng này. Khoảng 300 GW dự án đã được loại khỏi đường ống.

"Chúng tôi phải ngăn chặn tăng trưởng không kiểm soát và quay trở lại các dự án đáng tin cậy, cần thiết và sẵn sàng."

Adam: Hạ tầng lưới điện lớn định hình lại cộng đồng. "Người hàng xóm tốt" trông như thế nào đối với các nhà lãnh đạo đơn vị điện lực — và làm thế nào để xây dựng sự chấp nhận xã hội lâu dài?

Alice: Đầu tiên, chúng ta phải tôn trọng cộng đồng: tham vấn sớm, lắng nghe kỹ lưỡng và hiểu điều gì thực sự quan trọng ở địa phương. Điều đó có nghĩa là sẵn sàng điều chỉnh trong suốt chu kỳ quy hoạch và phát triển, và thừa nhận rằng hạ tầng này có thể khó khăn cho một số địa điểm tiếp nhận. Tính minh bạch cũng quan trọng — mọi người có thể không đồng ý với mọi quyết định, nhưng họ nên hiểu các lựa chọn và đánh đổi. Cuối cùng, chúng ta nên hướng đến để lại di sản tích cực: kỹ năng, việc làm và kết quả môi trường mà cộng đồng nhận ra là lợi ích lâu dài.

"Trách nhiệm của chúng tôi là tham vấn sớm, minh bạch, và để lại di sản về kỹ năng, việc làm và giá trị môi trường."

Adam: Nhìn lại, những hành vi lãnh đạo nào giúp ích nhất khi môi trường vận hành trở nên khó lường và biến động nhanh?

Alice: Trong một ngành năng động, bảo vệ hiện trạng hiếm khi hiệu quả. Điều tôi coi trọng là khả năng phát hiện những gì đang thay đổi, lọc tín hiệu từ nhiễu (distil the signal from the noise), và sau đó huy động nguồn lực nhanh chóng — về mặt kỹ thuật, thương mại và tổ chức. Tôi nhớ những giai đoạn trong sản xuất điện khí đốt khi các yếu tố cơ bản toàn cầu thay đổi nhanh chóng; các nhà lãnh đạo giỏi nhất đã giải thích rõ ràng điều gì đang xảy ra, ý nghĩa của nó đối với công việc của mọi người, và những năng lực mới nào là cần thiết. Sự rõ ràng và tốc độ huy động đó quan trọng không kém gì bây giờ.

Adam: Bà có lời khuyên gì cho một bạn 16 tuổi đang lựa chọn môn học và định hướng nghề nghiệp ngày nay?

Alice: Bạn không thể tưởng tượng thế giới sẽ thay đổi bao nhiêu trong suốt một sự nghiệp. Tôi đã nộp đơn cho vị trí mô hình hóa tài nguyên gió (wind resource modelling) và cuối cùng lại làm thử nghiệm cao áp (high-voltage testing) tại một nhà máy điện than — sau khi có bằng thạc sĩ về mô hình toán học. Vì vậy, đừng quá cứng nhắc về kế hoạch của bạn. Hãy tiếp cận với tư duy cởi mở và sẵn sàng học hỏi; cơ hội thường xuất hiện ở những nơi bạn không ngờ tới.

Adam: Có suy nghĩ cuối cùng nào muốn gửi đến cộng đồng CIGRE rộng lớn hơn không?

Alice: CIGRE là một cộng đồng tuyệt vời để thúc đẩy ngành tiến về phía trước. Đầu trong sự nghiệp, tôi đã dẫn đầu một nhóm đổi mới "công nghệ mới nổi" (emerging technologies), tài trợ các chương trình tiến sĩ với các trường đại học, và đóng góp cho các ủy ban và nhóm công tác — một kinh nghiệm tôi nhớ là chất xúc tác thực sự cho việc học hỏi. Khả năng chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn giữa các tổ chức và quốc gia là vô giá, đặc biệt là bây giờ.

Nguồn: ELECTRA

Tải bài báo tại đây