Nhiệm vụ của ISO New England (ISO-NE) là đảm bảo luôn có đủ điện năng để đáp ứng nhu cầu phụ tải của người tiêu dùng. Nhưng ISO lựa chọn các nguồn tài nguyên năng lượng nào để đáp ứng nhu cầu đó theo cách nào?

Việc lựa chọn này không phụ thuộc vào quyết định chủ quan của các nhân viên ISO-NE. Thay vào đó, ISO vận hành các thị trường điện, nơi các nhà máy điện và các nguồn lực khác cạnh tranh dựa trên giá chào bán, thông qua việc nộp chào giá cung cấp điện năng hoặc giảm mức tiêu thụ điện của mình.

Cơ chế thị trường quyết định nguồn điện nào được huy động vận hành

Các nguồn lực tham gia thị trường điện bán buôn cạnh tranh của ISO — bao gồm các nhà máy điện, đơn vị nhập khẩu điện, hoặc một số hộ tiêu thụ lớn sẵn sàng cắt giảm mức tiêu thụ điện — nộp các chào giá trong đó nêu rõ:

• Lượng điện năng họ có thể cung cấp (hoặc mức độ họ sẵn lòng cắt giảm tiêu thụ)
  
  
• Mức giá họ chấp nhận nhận được

Để xác định nguồn điện nào sẽ được huy động vận hành và vào thời điểm nào, ISO-NE sử dụng các mô hình máy tính tinh vi, xem xét đặc tính vận hành của từng nguồn lực, mức giá chào do chủ sở hữu nguồn lực nộp, và yêu cầu đảm bảo độ tin cậy vận hành hệ thống điện tại mọi thời điểm.

Phần mềm của ISO-NE sau đó sắp xếp các chào giá từ thấp đến cao. Danh sách này được gọi là danh mục nguồn cung (supply stack). Để đáp ứng nhu cầu phụ tải, ISO-NE bắt đầu từ các chào giá rẻ nhất và duyệt dần lên theo danh mục nguồn cung cho đến khi có đủ điện năng để phục vụ người tiêu dùng.

Quy trình này được gọi là điều độ kinh tế (economic dispatch). Khi nhu cầu phụ tải tăng lên, các nguồn điện bổ sung (thường có chi phí cao hơn) được huy động thêm vào. Khi nhu cầu giảm, các nguồn có giá chào cao hơn sẽ giảm công suất phát trước, và khi các giới hạn vận hành cho phép, chúng có thể được cắt giảm hoàn toàn. Ông Xiaochu Wang, chuyên gia khoa học cấp cao về thị trường điện và tối ưu hóa tại ISO, cho biết: "Điều độ kinh tế đảm bảo rằng ở mỗi thời điểm, hệ thống sử dụng các nguồn lực có chi phí thấp nhất sẵn có để đáp ứng nhu cầu phụ tải một cách đáng tin cậy."

Giá thanh toán đồng nhất (Uniform Clearing Price)

Mặc dù các nguồn điện khác nhau chào giá ở các mức khác nhau, tất cả đều được thanh toán theo cùng một mức giá thị trường. Đây được gọi là giá thanh toán đồng nhất (uniform clearing price).

Giá thanh toán đồng nhất được xác định bởi nguồn điện biên (marginal resource) — nguồn điện cuối cùng và đắt nhất cần thiết để đáp ứng nhu cầu phụ tải. Tất cả các nguồn điện được lựa chọn và vận hành trong một giai đoạn nhất định đều được thanh toán theo mức giá này, bất kể mức giá mà họ ban đầu chào là bao nhiêu.

Cơ chế này phổ biến trong nhiều thị trường điện. Điện năng được coi như một hàng hóa thông thường — mỗi đơn vị điện năng có cùng giá trị khi đã được đưa lên lưới điện. Việc thanh toán đồng đều cho tất cả các nguồn điện được chấp thuận theo cùng một mức giá phản ánh giá trị đồng nhất đó.

Cách tiếp cận này khuyến khích cạnh tranh công bằng và hiệu quả kinh tế theo một số cách:

• Các chủ sở hữu nguồn lực có động lực chào giá gần với chi phí thực tế của mình. Nếu họ chào giá quá cao, họ có thể không được lựa chọn.
  
  
• Các nguồn điện có chi phí thấp hơn và hiệu suất cao hơn có nhiều khả năng được huy động vận hành và thu được doanh thu.
  
  
• Về lâu dài, cơ chế này khuyến khích đầu tư vào các công nghệ phát điện mới hơn, rẻ hơn, từ đó có thể góp phần giảm giá điện cho khách hàng.

Các Khung Thời gian Giao dịch

ISO-NE vận hành hai thị trường điện  liên kết chặt chẽ:

Thị trường điện Ngày Tới (Day-Ahead Energy Market): Các đơn vị tham gia mua và bán điện năng cho ngày hôm sau theo từng khung giờ một tiếng. Thị trường này giúp họ lên kế hoạch trước và quản lý rủi ro biến động giá.

Thị trường điện Thời gian Thực (Real-Time Energy Market): Các đơn vị tham gia mua và bán điện năng theo từng chu kỳ 5 phút trong suốt ngày vận hành. Thị trường này giúp ISO-NE cân bằng cung-cầu điện năng thực tế theo thời gian thực.

Nếu nguồn cung hoặc nhu cầu phụ tải thực tế khác so với lịch biểu đã đặt trong ngày tới, các độ lệch này sẽ được thanh toán bù trừ trên thị trường thời gian thực theo giá thời gian thực. Theo cơ chế thanh toán hai bước (two-settlement system) này, các đơn vị tham gia được thanh toán tài chính dựa trên vị thế giao dịch ngày tới và bất kỳ độ lệch nào trong thời gian thực, nghĩa là họ có thể phải thanh toán nhiều hơn hoặc ít hơn tùy thuộc vào mức độ chính xác của lịch biểu ngày tới.

Sự phức tạp trong thực tế vận hành

Trên thực tế, hệ thống điện phức tạp hơn nhiều so với ví dụ đơn giản nêu trên. Giá điện thay đổi theo vị trí địa lý (do tắc nghẽn lưới truyền tải), theo thời điểm trong ngày, và do các yếu tố như chi phí nhiên liệu, thời tiết và tổn thất điện năng trên lưới truyền tải. Đôi khi ISO-NE phải huy động vận hành một số nguồn điện nhất định vì lý do đảm bảo độ tin cậy hệ thống, ngay cả khi chúng có chi phí cao hơn.

Dù với mức độ phức tạp như vậy, mục tiêu cuối cùng vẫn không thay đổi: đảm bảo cung cấp điện liên tục và cung cấp điện năng đáng tin cậy ở mức giá cạnh tranh.

Xem báo cáo đầy đủ tại: Link

Nguồn: ISO-NE