Tóm tắt tổng quát

Báo cáo cuối cùng của Hội đồng Chuyên gia về sự cố rã lưới ngày 28 tháng 4 năm 2025 tại lưới điện liên kết thuộc bán đảo Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đã xác định rõ các nguyên nhân gốc rễ, đồng thời vạch ra các khuyến nghị nhằm tăng cường tính chống chịu  cho hệ thống điện liên kết toàn Châu Âu. Báo cáo được thiết lập bởi một Hội đồng Chuyên gia kỹ thuật gồm 49 thành viên, bao gồm đại diện từ các Đơn vị vận hành hệ thống truyền tải (TSO), các Trung tâm điều độ vùng (RCC), Cơ quan Hợp tác các Cơ quan Quản lý Năng lượng Châu Âu (ACER) và các Cơ quan Quản lý Năng lượng Quốc gia (NRA), dưới sự chủ trì từ chuyên gia của hai TSO không bị ảnh hưởng bởi sự cố.

Quá trình điều tra kết luận rằng sự cố rã lưới là hệ quả từ sự kết hợp của nhiều yếu tố tương tác phức tạp, bao gồm: hiện tượng dao động công suất, các khoảng trống trong việc kiểm soát điện áp và công suất phản kháng, sự khác biệt trong thực tế điều khiển điện áp, sự sụt giảm công suất phát nhanh chóng và sự sa thải của các tổ máy phát điện (generator disconnections) tại Tây Ban Nha, cùng năng lực ổn định hệ thống không đồng đều. Các yếu tố này đã dẫn đến tình trạng điện áp tăng vọt rất nhanh và gây ra chuỗi sự cố mất kết nối lan truyền (cascading disconnections) của các nguồn phát tại Tây Ban Nha, dẫn đến sự cố rã lưới hoàn toàn trên hệ thống điện bán đảo Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.

Dựa trên các phát hiện này, Hội đồng Chuyên gia đưa ra các khuyến nghị giải quyết triệt để từng yếu tố được xác định trong báo cáo nhằm ngăn ngừa các sự kiện tương tự trong tương lai. Các khuyến nghị bao gồm việc tăng cường quy trình vận hành thực tế, cải thiện năng lực giám sát hành vi của hệ thống, đồng thời thắt chặt sự phối hợp và trao đổi dữ liệu giữa các thành phần tham gia hệ thống điện. Kết quả điều tra cũng nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết đối với các khung pháp lý trong việc thích ứng để hỗ trợ bản chất đang thay đổi của hệ thống điện hiện đại.

Sự cố rã lưới ngày 28 tháng 4 là một sự kiện chưa từng có tiền lệ. Vì vậy, các khuyến nghị hướng tới mục tiêu củng cố tính chống chịu của hệ thống bằng các giải pháp công nghệ đã sẵn sàng triển khai thực tế. Sự cố này làm nổi bật cách thức mà những diễn biến ở cấp độ cục bộ có thể gây ra những hệ lụy trên quy mô toàn hệ thống, đồng thời khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì mối liên kết chặt chẽ giữa hành vi hệ thống cục bộ với công tác điều độ phối hợp toàn Châu Âu, đảm bảo các cơ chế thị trường, khung pháp lý và chính sách năng lượng luôn vận hành đồng bộ với các giới hạn vật lý của hệ thống điện.

Bối cảnh sự cố

Vào lúc 12:33 ngày 28 tháng 4 năm 2025 (giờ CEST), hệ thống điện thuộc bán đảo Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đã xảy ra sự cố rã lưới hoàn toàn. Một khu vực nhỏ ở phía Tây Nam nước Pháp giáp biên giới Tây Ban Nha ghi nhận tình trạng mất điện trong thời gian ngắn; nhiều hộ tiêu thụ công nghiệp và nhà máy phát điện tại đây cũng bị ảnh hưởng.

Phần còn lại của hệ thống điện toàn Châu Âu không ghi nhận bất kỳ sự cố nghiêm trọng nào từ sự kiện này.

Đây là sự cố rã lưới nghiêm trọng nhất trên hệ thống điện Châu Âu trong vòng hơn 20 năm qua, và là sự cố đầu tiên thuộc loại hình này trong lịch sử.

Hình 1 – Phạm vi địa lý bị ảnh hưởng bởi sự cố ngày 28 tháng 4 năm 2025.

Hội đồng Chuyên gia

Ngay sau sự cố, vào ngày 12 tháng 5 năm 2025, ENTSO-E đã thành lập một Hội đồng Chuyên gia tuân thủ theo Điều 15(5) Quy định của Ủy ban Châu Âu (EU) 2017/1485 ngày 2 tháng 8 năm 2017 về việc thiết lập hướng dẫn vận hành hệ thống truyền tải điện (SO GL) và Phương pháp luận Thang phân loại Sự cố (ICS Methodology). Phương pháp luận ICS là khung quy chuẩn để phân loại, báo cáo các sự cố trong hệ thống điện và tổ chức điều tra sự cố, có vai trò đặc biệt quan trọng đối với công tác của Hội đồng Chuyên gia. Khảo sát của Hội đồng Chuyên gia được thực hiện dựa trên phiên bản Phương pháp luận ICS áp dụng tại thời điểm xảy ra sự cố.

Theo các yêu cầu pháp lý của cả quy chuẩn SO GL và Phương pháp luận ICS, khi một sự kiện được phân loại theo các tiêu chí ICS là sự cố Cấp độ 3 – Rã lưới – Hội đồng Chuyên gia có nhiệm vụ điều tra các nguyên nhân gốc rễ của sự cố, thực hiện bản phân tích toàn diện và đưa ra các khuyến nghị trong báo cáo cuối cùng, được công bố vào ngày 20 tháng 3 năm 2026.

Hội đồng Chuyên gia bao gồm các đại diện đến từ các TSO, Cơ quan Quản lý Năng lượng Châu Âu (ACER), các Cơ quan Quản lý Năng lượng Quốc gia (NRA) và các Trung tâm Điều độ Vùng (RCC).

Hội đồng được dẫn dắt bởi các chuyên gia thuộc các TSO không chịu ảnh hưởng trực tiếp từ sự cố, đồng thời bao gồm các chuyên gia từ cả các TSO bị ảnh hưởng và không bị ảnh hưởng. Ban lãnh đạo Hội đồng Chuyên gia gồm ông Klaus Kaschnitz (APG, Áo) và ông Richard Balog (MAVIR, Hungary).

Các bước Tiến hành Điều tra

Vào ngày 12 tháng 5 năm 2025, Hội đồng Chuyên gia chính thức khởi động tiến trình điều tra nguyên nhân rã lưới. Tuân thủ theo phương pháp luận ICS, quá trình điều tra được triển khai qua hai giai đoạn:

1. Thu thập dữ liệu và Lập báo cáo thực tế 

Trong giai đoạn đầu, Hội đồng Chuyên gia đã thu thập và phân tích toàn bộ dữ liệu sự cố có sẵn tại thời điểm đó để khôi phục chính xác trình tự diễn biến ngày 28 tháng 4. Kết thúc giai đoạn này, Hội đồng đã công bố Báo cáo thực tế vào ngày 3 tháng 10 năm 2025. Tài liệu này mô tả các trạng thái hệ thống trước khi xảy ra sự cố ngày 28 tháng 4 năm 2025, cung cấp trình tự thời gian chi tiết của các sự kiện diễn ra trong sự cố và mô tả quá trình khôi phục hệ thống (restoration phase) sau khi rã lưới.

Báo cáo nhấn mạnh tính chất đặc biệt nghiêm trọng và chưa từng có tiền lệ của sự kiện này – đây là lần đầu tiên một chuỗi sự cố ngắt mạch lan truyền của các thành phần nguồn phát, đi kèm với tình trạng tăng vọt điện áp, trở thành một phần của chuỗi diễn biến dẫn đến rã lưới trong Hệ thống điện liên kết liên lục địa Châu Âu (Continental Europe Synchronous Area).

2. Báo cáo cuối cùng và các Khuyến nghị 

Trong giai đoạn hai, được triển khai ngay sau khi hoàn thiện báo cáo thực tế, Hội đồng tập trung vào việc xác định và phân tích các nguyên nhân gốc rễ (root causes) của sự cố. Hội đồng Chuyên gia đã đánh giá cụ thể hiện tượng sa thải lan truyền các nguồn phát trong hệ thống, công tác kiểm soát điện áp và các biện pháp giảm thiểu dao động công suất. Hội đồng cũng đánh giá đặc tính vận hành của các tổ máy phát điện liên quan đến các thông số cài đặt bảo vệ (protection settings) và mức độ đóng góp vào khả năng điều khiển điện áp, hiệu quả từ các phương thức phòng vệ hệ thống (system defence plans), đồng thời phân tích kỹ lưỡng từng bước của giai đoạn khôi phục hệ thống điện.

Dựa trên các phát hiện này, Hội đồng thiết lập hệ thống khuyến nghị trong báo cáo cuối cùng để giải quyết từng lỗ hổng kỹ thuật, nhằm ngăn ngừa triệt để các sự cố tương tự.

Thông tin đến các bên liên quan (Stakeholders)

Một buổi hội thảo chuyên đề chung giữa Ủy ban Kiểm soát bên liên quan về Vận hành Hệ thống Châu Âu (SO ESC) và Ủy ban Kiểm soát bên liên quan về Đấu nối lưới điện Châu Âu (GC ESC) do ACER chủ trì đã được tổ chức ngày 18 tháng 7 năm 2025 nhằm thông báo đến các bên liên quan về tiến độ điều tra của Hội đồng Chuyên gia. Buổi hội thảo chung thứ hai diễn ra vào ngày 13 tháng 10 năm 2025 để thảo luận về báo cáo thực tế. Thông tin chi tiết về vai trò, cơ cấu và hoạt động của hai Ủy ban này được công bố công khai trên trang thông tin điện tử của ENTSO-E: Link.